فيروز ميرزا بن عباس ميرزا فرمانفرما
مقدمه 11
نامه هاى حكومتى فيروز ميرزا فرمانفرما ( فارسى )
در كتاب « شرح ماموريت آجودانباشى » « 1 » ، « شيل صاحب » « 2 » نماينده دولت انگليس در دربار ايران و شمارى صاحبمنصب انگليسى مستخدم قشون ايران را جزء همراهان فيروز ميرزا در اين اردوكشى ذكر كرده و تعداد سپاهيان اعزامى را هفت هزار نفر نوشته در حالى كه فسايى در فارسنامه ناصرى « 3 » و اعتضاد السلطنه در اكسير التواريخ ، « 4 » اين تعداد را شش هزار نفر ذكر كردهاند . به هر روى نتيجه اين اردوكشى - كه جزئيات آن به تفصيل در فارسنامه ناصرى آمده - منجر به شكست شجاع السلطنه و حسينعلى شاه گرديد . درباره ورود پيروزمندانه فيروز ميرزا و همراهان به شيراز ، فسايى چنين مىنويسد : « . . . فيروز ميرزا معتمد الدوله با اردو و همراهان . . . روز بيست و هشتم ماه ذيقعده 1250 وارد شهر شدند و ارگ را بر نواب فرمانفرما محاصره نموده . . . داخل شدند و قراول بر نواب فرمانفرما و شجاع السلطنه گماشتند . . . در شب اينروز ، نواب فرمانفرما و نواب شجاع السلطنه را از ارگ درآورده به منصور خان فراهانى سپرده با يك فوج سرباز و جمعى سوار و شش ارابه توپ روانه تهران نمودند . » « 5 » و پس از آن فيروز ميرزا به پيشكارى و وزارت منوچهر خان معتمد الدوله والى فارس شد . بديهى است كه عاقبت خوشى در انتظار حسينعلى شاه و شجاع السلطنه نبود ، چنان كه پس از اعزام آنها به تهران ، « در بين راه شجاع السلطنه را بدست باقر خان بيگلربيگى از حليهء بصر « 6 » عارى ساخته و كور كرد و به ورود تهران او را در برج نوش باغ لالهزار نزديك ارگ زندانى
--> ( 1 ) . محمد مشيرى ، شرح ماموريت آجودانباشى ( حسين خان نظام الدوله ) به انضمام متن سفرنامه عبد الفتاح گرمرودى ( تهران ، سازمان انتشارات اشرفى ، ج 2 ، 1356 ) ص 180 . ( 2 ) . شيل صاحب در سال 1830 به آذربايجان آمد . همسر او ليدى شيل كتابى در مورد وقايع ايران نوشته كه در سال 1362 ش . توسط آقاى حسين ابو ترابيان تحت عنوان خاطرات ليدى شيل ترجمه و چاپ گرديد . ( 3 ) . ر . ك . حاج ميرزا حسن حسينى فسايى ، فارسنامه ناصرى ، تصحيح و تحشيه از دكتر منصور رستگار فسايى ( تهران ، انتشارات اميركبير ، جلد اول ، 1367 ) ص 763 . ( 4 ) . ر . ك . عليقلى ميرزا اعتضاد السلطنه ، اكسير التواريخ ( تاريخ قاجاريه از آغاز تا 1259 ق ) به اهتمام جمشيد كيانفر ( تهران ، انتشارات ويسمن ، 1370 ) ص 191 . ( 5 ) . ميرزا حسن فسايى ، همان ، ص 765 . ( 6 ) . زيور چشم